Vanaf 2030 is het routinematig couperen van staarten niet meer toegestaan, een belangrijke stap vooruit in het verbeteren van dierenwelzijn in de sector. Hoewel dit misschien ver weg lijkt, vergt het aanpassen van de bedrijfsvoering de nodige voorbereiding. Dit project speelt hierop in door de varkenshouders stap voor stap te begeleiden bij de transitie naar het niet couperen van staarten. Het doel van dit project is om op een verantwoorde manier te stoppen met het couperen van varkensstaarten. Elke varkenshouder zal begeleid worden door een team van experts, waaronder welzijnscoaches en klimaatspecialisten, die helpen bij het ontwikkelen van een bedrijfsspecifieke aanpak. Deze aanpak zorgt ervoor dat varkens hun staarten kunnen behouden zonder dat er problemen zoals staartbijten ontstaan. Het project streeft er ook naar om waardevolle kennis en ervaringen te verzamelen, die vervolgens breed gedeeld worden binnen de sector. Zo kunnen meer varkenshouders profiteren van de resultaten van dit project en kunnen ze de overstap maken naar een diervriendelijke en duurzame bedrijfsvoering.

Werkwijze en stappen

Het project, dat loopt tot mei 2026, begint met het niet couperen van de staarten bij minimaal vijf tomen (groepen biggen). Het project verloopt in verschillende fases. In de welzijnscheckfase, bezoekt een welzijnscoach de deelnemende bedrijven. Gedurende het project bezoekt de coach de bedrijven meerdere keren om de staartschades te monitoren. In een volgende fase gaan de boeren samen met een klimaatspecialist aan de slag om het stalklimaat te optimaliseren. Monitoring blijft door het hele project heen een cruciaal aspect. Dit gebeurt zowel in de stal, door de boer en de welzijnscoach, als aan de slachtlijn met behulp van een geavanceerde camera. Na elke ronde is het de bedoeling om het aantal tomen zonder gecoupeerde staarten te verdubbelen, zolang het dierenwelzijn dit toelaat. Deze geleidelijke aanpak biedt varkenshouders de kans om ervaring op te doen met het houden van varkens met lange staarten en stelt hen in staat hun dagelijkse werkwijze aan te passen en beter in te spelen op signalen van stress of onvrede bij hun dieren. Regelmatige controle is hierbij van groot belang. Door extra aandacht te schenken aan het gedrag van de varkens, kunnen varkenshouders vroegtijdig problemen signaleren en waar nodig extra maatregelen nemen, zoals het bieden van afleidingsmateriaal.

Samenvatting behaalde resultaten

Het project had als doel om varkenshouders op een verantwoorde wijze te ondersteunen bij het stoppen met het couperen van varkensstaarten en de omschakeling naar het houden van varkens met lange staarten. Gedurende de projectperiode is gewerkt aan kennisopbouw, dierenwelzijn, beperking van staartbijten, kennisverspreiding, economische haalbaarheid, opschaling in de praktijk en het verzamelen en benutten van projectdata.

Een belangrijk resultaat van het project is dat de deelnemende varkenshouders beschikken over meer kennis, praktijkervaring en vertrouwen om zelfstandig verder te werken met varkens met lange staarten. Dit is gerealiseerd door een combinatie van bijeenkomsten, praktijkbegeleiding en specialistische ondersteuning op de deelnemende bedrijven. De deelnemers hebben kennis opgedaan over diergedrag, risicofactoren, necrose, staartbijten, stalklimaat, voeding, gezondheid en hokverrijking. Daarnaast hebben zij ervaring opgedaan met het toepassen van praktische maatregelen, zoals extra afleidingsmateriaal, aanpassingen in het management en verbeteringen van de leefomgeving.

Binnen het project is tevens gewerkt aan het beperken van staartbijten door het verbeteren van het stalklimaat en het creëren van een stressarmere leefomgeving. De deelnemende bedrijven zijn beoordeeld op onder meer stalklimaat, diergedrag, hokinrichting en algemene bedrijfsomstandigheden. Op basis hiervan zijn passende maatregelen getroffen, waaronder klimaatverbetering, extra hokverrijking, aanvullende onderzoeken, veterinaire begeleiding en aanpassingen in voeding en management. Hierdoor is het inzicht in stressfactoren en risicobeheersing vergroot en zijn de deelnemers beter in staat het dierenwelzijn te bewaken en waar nodig bij te sturen.

Ook is de binnen het project opgedane kennis breed gedeeld binnen de sector. Hiervoor zijn diverse communicatie- en kennisactiviteiten uitgevoerd, waaronder bijeenkomsten, praktijkgerichte kennisuitwisseling, artikelen, nieuwsberichten, een whitepaper, videomateriaal en publicaties via bestaande kennisplatforms. Hiermee is een brede doelgroep bereikt, waaronder varkenshouders, adviseurs, dierenartsen, voerleveranciers en andere professionals. De opgedane kennis is daarmee niet beperkt gebleven tot de projectdeelnemers, maar breder beschikbaar gekomen voor toepassing in de praktijk.

Daarnaast is inzicht verkregen in de economische haalbaarheid van het houden van varkens met lange staarten. Daarbij is gekeken naar de financiële gevolgen van deze werkwijze, zoals extra arbeid, investeringen, aanvullende managementmaatregelen en mogelijke risico's op verliezen. Hieruit bleek dat de overgang naar een coupeervrije werkwijze extra inspanningen en kosten met zich meebrengt, terwijl een structurele financiële vergoeding hiervoor vooralsnog beperkt beschikbaar is. Het project heeft daarmee bijgedragen aan een beter inzicht in de kosten, kansen en randvoorwaarden voor een toekomstbestendige bedrijfsvoering.

Alle deelnemende bedrijven hebben gedurende het project actief gewerkt aan het opzetten en uitbreiden van tomen met lange staarten. De mogelijkheden voor verdere opschaling verschilden per bedrijf. Op sommige bedrijven kon sneller worden uitgebreid, terwijl op andere bedrijven bewust is gekozen voor een geleidelijke aanpak vanwege de risico's op staartschade. Daarbij stond het dierenwelzijn steeds centraal. Het project heeft aangetoond dat het houden van varkens met lange staarten in de praktijk mogelijk is, maar dat de snelheid van opschaling afhankelijk blijft van de bedrijfsspecifieke omstandigheden.

Tot slot zijn binnen het project verschillende gegevens verzameld, gebundeld en benut. Het betrof onder andere gegevens over stalklimaat, staartlengte en overige projectregistraties. Deze gegevens zijn samengebracht in een centrale database en gebruikt voor analyses en verdere kennisopbouw. Daarnaast is een database ontwikkeld waarin de verzamelde informatie overzichtelijk is ontsloten, zodat de opgedane ervaringen en inzichten ook na afloop van het project beschikbaar blijven voor verdere toepassing.

Samenvattend kan worden geconcludeerd dat de resultaten van het project zijn behaald. De deelnemers hebben kennis en ervaring opgedaan, er zijn maatregelen toegepast om staartbijten te beperken, er is gewerkt aan een beter stalklimaat en er is praktijkervaring opgebouwd met het houden van varkens met lange staarten. Daarnaast is kennis gedeeld met een bredere groep binnen de sector, is inzicht verkregen in de economische haalbaarheid en is projectdata verzameld en ontsloten. Het project is daarmee afgerond conform de beschikking.

Voor het project 'stoppen met couperen van varkensstaarten' wordt steun uit het ELFPO ontvangen. Het project wordt medegefinancierd doorde Europese Unie.

Gezamenlijk stoppen met couperen van varkensstaarten met Vion

Projectstatus

Afgerond

Looptijd

Thema

Varkens, krulstaarten, couperen

Projectregeling

EIP Dierenwelzijn 2023